واژه نامه
تعریف تکنوکراسی چیست و تکنوکرات ها چه کسانی هستند؟
۳۱ شهریور, ۱۳۹۸ | واژه نامهمکتب تکنوکراسی یک مکتب فکری است که در آن، شایستگی افراد برای قرار گرفتن در موقعیتهای مختلف بر اساس دانش تخصصی و فنی آنها سنجیده میشود.
بنابراین مفهوم تکنوکراسی میتواند مفهومی مدیریتی و یا مفهومی سیاسی باشد و برای تشخیص معنی کلمه تکنوکرات باید ببینید که در چه متن و گفتاری از آن استفاده شده است.
در تعریف تکنوکراسی و به کار بردن این واژه باید دقت داشته باشیم که تکنوکراسی، صرفاً به تکنولوژی به معنای رایج امروزی آن اشاره نمیکند و تاکید آن صرفاً بر اهمیت دانش تخصصی در تعیین صلاحیت افراد است.
در نظام های سیاسی، تکنوکراتها بر این اصل تاکید دارند که به جای انتخاب سیاستمداران یا مدیران کسب و کارها (که معمولاً یکی از این دو گروه در فهرست کاندیداها قرار میگیرند) باید کسانی در مسند امور قرار بگیرند که بالاترین دانش تخصصی را در حوزه خود دارند.
با توجه به اینکه معیار سنجش دانش تخصصی به سادگی قابل تعریف نیست و از سوی دیگر، تعیین و انتخاب فرد شایسته از سوی عامهی مردم در یک فرایند دموکراتیک برای تکنوکرات ها پذیرفته شده نیست، عملاً مکتب تکنوکراسی صرفاً به عنوان یک دیدگاه تئوریک و بر روی کاغذ و توسط روزنامه نگاران مورد استفاده قرار میگیرد و نمیتوان آن را به عنوان یک راهکار فکری یا مکتب عملی سیاسی در نظر گرفت.
دغدغهی یک تکنوکرات چیست؟
در کل [با کمی فاصله گرفتن از دقت و وسواس دانشگاهی] میتوانید فرض کنید تکنوکرات یعنی فردی که در ارزیابی صلاحیت انسانها (در اقتصاد، مدیریت و سیاست)، دانش تخصصی آنها را به عنوان مهمترین فاکتور مورد توجه قرار میدهد.
توضیح: کلمههای تکنوکراسی و تکنوکرات در زبان فارسی به فن سالاری و فن سالار ترجمه شدهاند.
معنی تکنوکرات چیست؟ (روایت داریوش آشوری در دانشنامه سیاسی)
- فن سالاری یا تکنوکراسی اصطلاحی است که در ۱۹۱۹ ویلیام هنری اسمیث، نویسندهی آمریکایی، ساخت و با آن پیشنهادِ حکومت فنکاران را مطرح کرد.
- هواداران فن سالاری پس از جنگ جهانی اول به مطالعهی وضع اقتصادی ایالات متحده آمریکا پرداختند و یکی از ایشان به نام هووارد اسکات با نوشتن کتاب مهندسان و سیستم قیمت اصطلاح فن سالاری (تکنوکراسی) را رواج داد.
- جنبش فن شناسی (Technology) در سالهای نخستین بحران بزرگ ۱۹۳۰ رواجی داشت، اما این اصطلاح در دههی ۱۹۶۰ در فرانسه رواج گسترده یافت و فرانسویان آن را دنبالهی نظریههای سن- سیمون دانستند که برای آینده، جامعهای را پیش بینی کرده بود که در آن حکومت به دست دانشمندان و مهندسان خواهد بود.
- آشوری به نقل از ژان مونو میگوید: «نوع تازهای از حکومت آغاز میشود که نه دموکراسی است و نه بوروکراسی، بلکه تکنوکراسی است.»
لینک مرتبط:
چرا در استفاده از تکنولوژی دیجیتال، تکنوکراسی الزاماً درست و قابل اتکا نیست؟
دوست اجتماعی کیست؟ مفهوم و تعریف دوست اجتماعی
۲۰ شهریور, ۱۳۹۸ | واژه نامهدوست اجتماعی یا Social Friend اصطلاحی است که طی سالهای اخیر در کشورمان رواجیافته است.
البته مفهوم دوست اجتماعی تازه نیست و به قرنها قبل بازمیگردد. اما توسعه شبکه های اجتماعی و ارتباطات دیجیتال برپایهی فناوری اطلاعات باعث شده است این مفهوم، ابعاد دیگری به خود گرفته و تعریف دوست اجتماعی در ذهن عموم مردم، با آنچه در جامعهی علمی و دانشگاهی میشنویم، فاصله بگیرد.
آنچه در ادامه میخوانید:
- تعریف دوست اجتماعی
- دوست اجتماعی در ایران
- رایجترین معنای دوست اجتماعی در ایران
- مقاله درباره دوستی اجتماعی
تعریف دوست اجتماعی چیست؟
سادهترین تعریف دوست اجتماعی را میتوانید با تصور سایر توصیفهای دوستی (مثلاً دوست کاری، دوست خانوادگی و دوست سیاسی) استخراج کنید.
دوستی اجتماعی شکلی از دوستی است که بهواسطهی فعالیتهای اجتماعی و در بستر آن شکل میگیرد.
دوستی میان کسانی که با هم کوه میروند، تئاتر میبینند، در مهمانیها شرکت میکنند و همکلاسی هستند، همگی میتواند با اصطلاح دوست اجتماعی یا Social Friend نامگذاری شود.
با این حال طی سالهای اخیر، اصطلاح Social Friend (بر خلاف آنچه در زبان فارسی رایج شده) دربارهی شکلی از رابطه بهکار میرود که در بستر شبکه های اجتماعی و بهواسطهی آنها شکل گرفته است.
به همین علت با جستجوی Social Friend و Social Friendship در مقاله های تحقیقاتی دانشگاهی، عموماً به مقالههایی که بررسی دوست و دوستی در شبکه های اجتماعی پرداختهاند خواهید رسید.
دوست اجتماعی در ایران
با توجه به اینکه ما در زبان فارسی، عبارتهایی مثل دوستی کاری و خانوادگی را بسیار ساده و راحت بهکار میبریم، کمتر نیاز داشتهایم از اصطلاح دوست اجتماعی به شکلی که در زبان انگلیسی رایج است استفاده کنیم.
بسیاری از ما، پس از یک بار رفتوآمد به خانهی دیگری، خود را دوست خانوادگی در نظر میگیریم.
بهنظر میرسد دوست اجتماعی در زبان فارسی، بیشتر برای توصیف دوستی با جنس مخالف با تأکید بر اینکه جنسیت در آن فاکتور اصلی نیست و تمام رابطه به فعالیتهای اجتماعی محدود است، مورد استفاده قرار میگیرد.
حتی موارد بسیاری وجود دارد که دوست اجتماعی برای توصیف دوستی در شبکه های اجتماعی (حتی بدون تجربهی قابلتوجه رابطه در فضای فیزیکی) بهکار میرود.
استفاده از این واژه، باعث شده توصیف رابطهی افراد متأهل یا متعهد (Married / Committed) با افرادی از جنس مخالف، خارج از چارچوب رابطهی اصلی، سادهتر شده و دارای بار معنایی منفی نباشد.
رایجترین معنای دوست اجتماعی
میتوان گفت رایجترین معنای دوستی اجتماعی در حال حاضر، به دوستی از طریق شبکه های اجتماعی و رابطه در شبکه های اجتماعی اشاره دارد. رابطهای که اگر چه در فضای دیجیتال شکل میگیرد و حفظ میشود، اما گاهی طرفین، دورنمای دوستی فیزیکی را هم از آن در ذهن دارند.
بررسی دوستی اجتماعی در چارچوب اخلاق و جنبههای عرفی و حقوقی آن، بیتردید فراتر از این توضیح کوتاه واژهنامهای است.
اما اگر بخواهیم کارکردهای دوستی اجتماعی را بدانیم و به این فکر کنیم که آیا دوستی اجتماعی مفید است بهترین کار این است که آن را در چارچوب حمایت اجتماعی بسنجیم.
حمایت اجتماعی ابعاد مختلفی دارد که دوستی اجتماعی (چه در شکل فیزیکی و چه دیجیتال) ممکن است بتواند برخی از آنها را تأمین کند.
مقاله درباره دوستی اجتماعی
یافتن مقاله درباره دوست اجتماعی هم دشوار نیست. البته باید بهخاطر داشته باشیم که دوست اجتماعی در زبان انگلیسی با آنچه ما در فارسی میگوییم تفاوت دارد و به همین علت، واژهها و عبارتهای دیگری برای آن بهکار میرود.
کتاب Internet Theory and Research، با وجودی که تمام مقالههای آن از منظر کشور ایرلند نوشته شده، همچنان میتواند نقطهی شروع مناسبی در این زمینه باشد. خصوصاً اینکه بخش مرور ادبیات مقاله های آن نیز، نسبتاً کامل و مفید است.
مطالعهی فصل دهم این مجموعه که مقالهای به قلم آنه رایس است، میتواند آموزنده و مفید باشد.
او عنوان مقالهی خود را چنین انتخاب کرده است: اینروزها ما همه با هم دوست هستیم. اما تأثیر این دوستی بر روی جوانان از منظر توسعه سرمایه اجتماعی چیست؟
Internet Theory and Research (مجموعه مقاله PDF)
منظور از تکنیک وکیل مدافع شیطان در تصمیم گیری های گروهی چیست؟
۹ شهریور, ۱۳۹۸ | معنی اصطلاحات, واژه نامهبرای بسیاری از ما، اصطلاح وکیل مدافع شیطان معمولاً فیلم وکیل مدافع شیطان (با بازی بهیادماندنی آل پاچینو) را تداعی میکند. اما در فضای مدیریت و کسب و کار، وکیل مدافع شیطان یک تکنیک در تصمیم گیری گروهی است که موجب بهبود کیفیت تصمیم گیری میشود.
وکیل مدافع شیطان به کسی گفته میشود که وظیفه دارد در جلسه به مخالفت با ایدههای مطرح شده بپردازد و مراقب باشد جریان کلی اندیشیدن در گروه، به سرعت روی یک ایده متمرکز نشود.
این کار در واقع برای جلوگیری از پدیدهی گروه اندیشی است و باعث میشود که گروه، ناگهان عاشقِ ایدهی خود نشده یا به سرعت، در برابر افکار و ایدههای مدیران و اشخاص مقتدرتر جلسه تسلیم نشود.
معنی وکیل مدافع شیطان چیست؟
این عبارت در تاریخ مسیحیت ریشه دارد و کلیسای کاتولیک آن را مطرح کرده است. در دورانی که کلیسای کاتولیک، بعضی افراد را پس از مرگشان به عنوان قدیس (Saint) اعلام میکرد، این دغدغه وجود داشت که شاید فرد مطرح شده، واقعاً مناسب و شایستهی جایگاه قدیسی نباشد.
برای کاهش خطای این فرایند، جایگاهی به نام وکیل مدافع شیطان تعریف شد و فردی که در این جایگاه قرار میگرفت، باید به نمایندگی از شیطان حرف میزد و توضیح می داد که فرد مورد نظر، اتفاقاً خدمتگزار شیطان بوده و زحمات زیادی در مسیر شیطان کشیده است.
در واقع با در نظر گرفتن چنین جایگاهی، فضا برای بحث کردن در مورد ایرادها و نواقص شخصیتی فرد هم باز میشد و اگر فرد، چندان شایستهی جایگاه قدیسی نبود، تحت تأثیر فضا و تب جلسه، به این سمت منصوب نمیشد.
بر اساس توضیحات بریتانیکا، اولین بار در سال ۱۵۸۷ دفتری رسمی به وکیل مدافع شیطان اختصاص داده شد و پس از چهار قرن، زمانی که پاپ ژان پل دوم به اصلاح فرایندهای کلیسا پرداخت، این جایگاه حذف شد.
درسهای مرتبط در حوزهی تصمیم گیری
پرواز زدگی یا جت لگ چیست؟
۲۹ مرداد, ۱۳۹۸ | واژه نامهپرواز زدگی یا جت لگ یک مشکل فیزیولوژیک است که در اثر پروازهای طولانی پدید میآید و اثر آن معمولاً به صورت به هم ریختن سیکل خواب و بیداری پدیدار میشود.
اما هر پروازی جت لگ ایجاد نمیکند. پروازهایی جت لگ ایجاد میکنند که در امتداد شرق به غرب یا غرب به شرق باشند و ساعت رسمی در مبداء و مقصد تفاوت داشته باشد.
مثلاً وقتی از تهران به لندن یا شانگهای بروید، میتوان انتظار داشت که عوارض جت لگ در شما مشاهده شود.
علت بروز جت لگ این است که در این نوع سفرها، بدن در مدت کوتاهی در موقعیت دیگری از شبانهروز قرار میگیرد و ساعت بیولوژیک بدن ما نمیتواند خود را به سرعت با موقعیت جدید تطبیق دهد.
عوارض جت لگ چه هستند؟
خستگی، بی خوابی، مشکلات هاضمه، ضعف در قدرت تحلیل و تصمیم گیری، خطاهای به یاد آوردن و بهخاطر سپاری و تحریکپذیری از جمله عوارض جت لگ محسوب میشوند.
توجه داشته باشید که عوارض جت لگ در پرواز از شرق به غرب میتواند با عوارض پرواز از غرب به شرق متفاوت باشد. چون در یکی از این دو، طول روزی که تجربه میکنید افزایش یافته و در دیگری کاهش پیدا میکند.
برای پیشگیری از جت لگ یا پرواز زدگی چه باید کرد؟
اثرات جت لگ را نمیتوان به صورت کامل حذف کرد. اما راه حل های متعددی وجود دارد که عوارض آن را کاهش میدهد. از جمله این راه حلها میتوان به موارد زیر اشاره کرد (+):
- اگر سفرتان از نظر زمانی کوتاه است و ساعت هم اختلاف خیلی زیادی ندارد، تا حد امکان با همان ساعت خانهی خودتان زندگی کنید.
- اگر اقامت طولانی (بیش از دو یا سه روز) خواهید داشت، در لحظهی نشستن در هواپیما ساعت خود را با زمان مقصد تنظیم کنید و بکوشید در سریعترین زمان، تمام رفتارها و برنامههای خود را با ساعت مقصد تنظیم کنید.
- از قدرت چرت زدنهای کوتاه غافل نشوید. با این کار، توان پردازش ذهنی شما به حداقل سطح مورد نیازتان میرسد.
- از چای و قهوه – در حد متعارف – برای افزایش سطح آلرت بودن خود استفاده کنید.
- استفاده از ملاتونین قبل از خواب میتواند مفید باشد.
- قدم زدن در فضای آزاد و در معرض نور خورشید قرار گرفتن، کمک میکند ساعت بیولوژیک بدن شما سریعتر تنظیم شود.
مطلب مرتبط: عوارض بی خوابی چیست؟
مولفهها و چارچوب گزارش امنیت سایبری
۲۸ تیر, ۱۳۹۸ | واژه نامهوقتی شرکتها به تدریج بزرگ میشوند، استقرار فرایندها و ساز و کارهای رسمی در آنها ضروری میشود و بهکارگیری سیستمها و تنظیم منظم گزارشها، به فعالیتی ضروری تبدیل میشود.
همچنین سهامداران و سایر ذی نفعان هم انتظار دارند تا حد امکان از این فرایندها و صحت عملکرد آنها مطمئن شوند.
امنیت سایبری یکی از حوزههای مهم, دغدغهی همهی ذینفعان یک کسب و کار است و انتظار میرود شرکتها در دورههای زمانی مشخص، گزارشهایی حاوی اقدامات خود در این زمینه منتشر کنند.
اما سوال اینجاست که در چنین گزارشهایی معمولاً چه نکاتی مطرح میشوند؟
فهرست زیر چارچوب یک نمونه گزارش امنیت سایبری را نشان میدهد. البته واضح است که چنین گزارشی در نهایت در چند نسخه تنظیم میشود و هر گروه از ذینفعان، بخشهایی از گزارش و نه الزاماً همهی آن را دریافت میکنند:
- درگیر شدن مدیران ارشد اجرایی و آگاهی آنها از فرایندهای امنیت سایبری
- تهدیدهای مرتبط به فضای کاری سازمان / کسب و کار
- ریسکهای سایبری و تأثیر آنها بر فعالیت سازمان
- تدوین برنامهها و اکشن پلن مربوط به ریسکهای سایبری
- پروتکلها و چارچوب رعایت حریم خصوصی
- شفافیت و اطلاعرسانی در زمینهی بحرانهای جدی و حملههای تأثیرگذار
- استفاده از خدمات پوشش ریسک سایبری
- رعایت قوانین مرتبط با امنیت سایبری (قواعدی مثل NIS و PCI-DSS و NYDFS و …)
- توجه به ملاحظات مطرح شده در استانداردها و گواهینامههای امنیت سایبری مانند ISO 27001 (معرفی / پیاده سازی) و NIST
- آموزش و آگاهیبخشی به کارکنان در زمینه امنیت اطلاعات
- لحاظ کردن امنیت سایبری در فعالیتهای مرتبط با تحول دیجیتالی سازمان (مثلاً توسعهی اینترنت اشیا، یادگیری ماشینی، بلاکچین و سیستمهای هوش مصنوعی)
- طراحی و پیادهسازی سیستم Governance برای امنیت اطلاعات در سازمان
- امنیت فرایندها و سیستمهای ویژهی هر کسب و کار (کنترل صنعتی، سیستمهای تشخیص فساد و معاملات مشکلدار، سیستمهای پرداخت، ارتباط با مشتریان و …)
- استقرار مکانیزم Audit برای بررسی پیوسته وضعیت ریسکهای سایبری
منبع: Wavestone Report
منظور از نفر ساعت چیست؟
۱۷ تیر, ۱۳۹۸ | واژه نامهنفر ساعت (به انگلیسی: Man-hour) واحد اندازه گیری زمان مورد نیاز برای انجام یک فعالیت است و معمولاً در مدیریت پروژه و طرحهای پیشنهاد خدمات از آن استفاده میشود.
فرمول محاسبه نفر ساعت این است که ساعت کار هر نفر با سایر افراد جمع شده و در نهایت اعلام میشود.
مثلاً اگر سه نفر روی یک پروژه کار کنند و به ترتیب ۵ و ۷ و ۳ ساعت وقت بگذارند، گفته میشود که برای این پروژه ۱۵ نفر ساعت وقت صرف شده است.
همچنین اگر ۱۰۰ کارگر هر کدام ۵۰ ساعت برای تولید یک دستگاه وقت بگذارند، با ضرب کردن تعداد کارگران در زمان صرف شده گفته میشود که برای تولید آن دستگاه ۵۰۰۰ نفر ساعت وقت صرف شده است.
معمولاً برای توضیح مفهوم نفر ساعت این مثال را میزنند که اگر برای کاری ۲۰ نفر ساعت زمان لازم باشد، ۵ نفر هر یک ۴ ساعت و یا ۴ نفر هر یک ۵ ساعت باید برای انجام آن کار وقت بگذارند.
استفاده از این واحد معمولاً زمانی مفید است که کار همهی افراد تقریباً ارزش مادی برابر داشته باشند.
منظور از نفر ساعت آموزش چیست؟
اگر یک موسسهی آموزشی از ده مدرس تقریباً همسطح برای برگزاری یک دوره آموزشی سازمانی پنج ساعته استفاده کند، در گزارشی که به واحد منابع انسانی آن سازمان ارائه میکند خواهد گفت که از ۵۰ نفر ساعت خدمات مدرسان استفاده کرده است.
همچنین واحد منابع انسانی همان سازمان، اگر ۳۰۰ نفر از کارکنان را در این آموزش پنج ساعته شرکت داده باشد در گزارش خود به مدیریت خواهد گفت که ۱۵۰۰ نفر ساعت آموزش اجرا شده است.
سیلابس چیست؟
۱۵ اسفند, ۱۳۹۷ | واژه نامهلغت سیلابس (به انگلیسی: Syllabus) به معنای سرفصل و فهرست موضوعات است.
وقتی یک موضوع اصلی (Main Topic) برای یک سخنرانی یا درس یا دوره آموزشی اعلام میکنید، به فهرست موضوعاتِ خُردها و زیرمجموعههای آن موضوع اصلی، سیلابس گفته میشود.
بنابراین سیلابس یک سمینار یک روزه یعنی عنوان ماژولهای کوچکتر در آن سمینار و مجموعه موضوعاتی که در آن سمینار مطرح میشود.
همچنین سیلابس یک رشته دانشگاهی (مثلاً سیلابس رشته حقوق یا سیلابس رشته حسابداری) به مجموعهی درسهایی گفته میشود که در آن رشته، تدریس میشوند.
البته سیلابس نویسی خود یک دانش تخصصی است و نوشتن سیلابس درسی کار سادهای نیست. مثلاً سیلابس اغلب، علاوه بر عنوان موضوعات فرعی، یک توضیحات کوتاه از محتوای هر موضوع، دستاورد و نیز نتیجهی مورد انتظار در هر موضوع را نیز شامل میشود.
ضمن اینکه در سیلابس درسهای دانشگاهی و آموزشهای جدیتر، در سیلابس درسی معمولاً برخی از مهمترین منابع آموزشی و مراجع هم معرفی میشوند.
مطالبی که در قالب طبقه بندی بلوم در مجموعه درسهای مهارت یادگیری در متمم مطرح شدهاند، یکی از ابزارهایی هستند که میتوانند برای تدوین و طراحی سیلابس درسی مورد استفاده قرار گیرند.
ریشه شناسی کلمه سیلابس
اگر به بحث ریشه شناسی (اتیمولوژی) علاقهمند هستید، شاید توضیحی که هندریکسون دربارهی معنی کلمه سیلابس و تاریخچه آن مطرح کرده برایتان جالب باشد (+):
کلمهی سیلابس در اثر یک خطای حروفچینی متولد شد.
در نسخهای که در قرن پانزدهم میلادی از نامههای سیسرو منتشر شد، سیسرو جایی کلمهی یونانیِ sittubas را به کار برده بود و نوشته بود که این واژه در زبان یونانی به معنای فهرست بوده است. حروفچین به اشتباه، کلمه را syllabos نوشت و این کلمه، پس از اینکه به اشتباه جا افتاد، به تدریج Syllabus تغییر پیدا کرد.
این کلمه با گسترش معنایی به واژهای تبدیل شد که ما امروز میشناسیم و بهکار میبریم.
تکنوفوبیا (تکنولوژی هراسی) و تکنوفیلی
۳ بهمن, ۱۳۹۷ | واژه نامهدو اصطلاح تکنوفوبیا (Technophobia) و تکنوفیلی (Technophilia) متضاد یکدیگر هستند. تکنوفوبیا یکی از انواع فوبیا محسوب میشود و در فارسی به تکنولوژی هراسی یا هراس از فناوری ترجمه شده است.
سادهترین تعریف تکنوفوبیا به صورت زیر است:
«ترس، دوستنداشتن و معذب بودن در استفاده از تکنولوژیهای مدرن و وسایل فنی دارای پیچیدگی.»
این هراس و حس منفی میتواند دارای ابعاد فردی یا اجتماعی باشد. بُعد فردی به این معناست که یک نفر، حس میکند از روبرو شدن با یک وسیله و استفاده از آن میترسد و خود را با آن ابزار یا تکنولوژی بیگانه میبیند.
اما بُعد اجتماعی این است که فرد، معتقد است که تکنولوژی میتواند به ضرر جامعه باشد و آسیبهایی را به جامعه وارد کند. طبیعی است مانند هر شکل دیگری از فوبیا، وقتی این ترس به میزان غیرعادی و غیرقابل دفاع باشد، آن را فوبیا مینامیم. در غیر این صورت، طبیعی است که بسیاری از افراد دربارهی بسیاری از تکنولوژیها، وجود برخی ابعاد و اثرات منفی را میپذیرند و درک میکنند.
تکنوفیلی را هم میتوان به صورت زیر تعریف کرد:
«داشتن شوق برای استفاده از تکنولوژی و بهطور خاص، تکنولوژیهای جدید.»
درست مشابه تکنولوژی هراسی برای تکنوفیلی هم میتوان ابعاد فردی و اجتماعی در نظر گرفت.
دانلود مقاله درباره تکنولوژی هراسی و تکنوفیلی (فایل PDF)
Technophobia vs Technophilia (Psychological Implications of Modern Technologies)
زبان شناسی | منظور از گسترش معنایی چیست؟
۱۸ دی, ۱۳۹۷ | واژه نامهمعنای کلمات و واژهها در هر زبان، در طول زمان ثابت نمیماند و دچار دگرگونی میشود.
گاهی این دگرگونی باعث میشود که مفهوم یک واژه، نسبت به گذشتهی خود کاملاً تغییر کرده و حتی معنایی مخالف گذشته را منتقل کند.
گاهی اوقات، واژهای که برای یک محدودهی مفهومیِ گسترده به کار میرفته، کاربرد محدودتر پیدا میکند.
همچنین ممکن است واژهای که در گذشته معنای محدودی داشته، برای انتقال مجموعهی گستردهتری از مفاهیم بهکار گرفته شود.
این نوع دگرگونی، همان چیزی است که در زبان شناسی از آن به عنوان گسترش معنایی یا گسترش یافتگی معنایی نام میبرند.
در زبان انگلیسی هم دو اصطلاح Semantic broadening و Extension of the meaning به این شکل از دگرگونی اشاره میکنند.
مثال گسترش معنایی در زبان فارسی
واژهی بحث در زبان عربی هم به معنای جستجو کردن و هم به معنای گفتگو است (مباحثه). در زبان فارسی هم، وقتی از اصطلاح مبحث استفاده میکنیم، همین مفهوم را مد نظر داریم. اما وقتی میگوییم با من بحث نکن منظورمان جدال کلامی است.
به عبارت دیگر میتوان گفت واژهی بحث، به تدریج در زبان فارسی، گسترش معنایی را تجربه کرده است.
مثال دیگر هم میتواند واژهی برای باشد که از جمله کاربرد جدی آن، بیان علت بوده است (این اتفاق افتاد، برای اینکه …).
اما امروزه واژهی برای گسترش معنایی پیدا کرده و با مفهومِ مالِ هم به کار میرود. مثلاً: این پول برای من است (+).
مثال گسترش معنایی در زبان انگلیسی
در زبان انگلیسی هم، نمونههای فراوانی از گسترش معنایی وجود دارد. یکی از مثالهای معروف در این زمینه، واژهی Business است که از ریشهی Busy است و به مشغول بودن اشاره میکند. اما به تدریج، مفاهیمی مانند شغل، مشغله، کسب و کار و مانند اینها را نیز در خود جای داده است.
Holiday هم مثال دیگری است که ابتدا برای اشاره به روز مقدس و تعطیلی مذهبی از آن استفاده میشده و پس از مدتی، با تغییر شکل نگارش و گسترش یافتن معنایی، به یک واژهی کاملاً غیرمذهبی تبدیل شده و برای هر نوع تعطیلی به کار میرود.
یک مثال دیگر از گسترش معنایی را هم میتوانید در معنی کلمه مستغلات ببینید.
مطالب مرتبط در متمم
معنی Flow در روانشناسی چیست؟
۱۸ دی, ۱۳۹۷ | واژه نامهاصطلاح Flow را نخستین بار میهای چیک سنت میهایی (یکی از دانشمندان مطرح در زمینه روانشناسی مثبت گرا) به کار برد.
این اصطلاح بعد از او توسط افراد بسیاری از جمله مارتین سلیگمن و کریستوفر پترسون ترویج شد و میتوان گفت امروزه یکی از چند واژهی کلیدی در روانشناسی مثبت گرا است. در حدی که سلیگمن در کتاب شکوفایی خود، Flow را به عنوان یکی از پنج ستون اصلی روانشناسی مثبت گرا مطرح میکند.
چیک سنت میهایی Flow را به عنوان یک وضعیت ذهنی تعریف میکند. وضعیتی که در آن، چنان در یک فعالیت فیزیکی یا فکری غرق میشویم که گذر زمان را حس نمیکنیم. فقط بعد از اینکه به حال عادی بازگشتیم، متوجه میشویم که کاملاً در آن لحظه غرق شده بودیم.
هنرمندان، طراحان، پزشکان، نویسندگان و خلاصه هر فردی که یک فعالیت مشخص را با اوج علاقه و درگیری ذهنی انجام میدهد، میتوانند وضعیت فلو (Flow) را تجربه کنند.
اصطلاح غرقگی هم با توجه به همین توضیح انتخاب شده است (البته گاهی در برخی متنهای فارسی، اصطلاح کلمهی Flow را به تچان ترجمه میکنند. اما این ترجمه به علت نامأنوس بودن به عنوان معادل Flow در فارسی جا نیفتاده است).
چیک سنت میهایی معنی Flow و حواشی این مفهوم را در کتاب غرقگی (Flow) به صورت کامل شرح داده است. این کتاب در فارسی با عنوان غرقگی ترجمه شده است.
مطالعهی بیشتر: کتاب غرقگی – روانشناسی تجربهی عمیق لحظات زندگی
توضیح: کلمهی Flow در مکانیک سیالات به شارش ترجمه میشود و ارتباطی با فلو شدن به معنای غرقگی ندارد. در برخی متنهای مدیریت و روانشناسی به اشتباه، از همان ترجمهی شارش برای Flow استفاده شده است.