فوردیسم یا فوردگرایی چیست و به چه معناست؟

فوردیسم (Fordism) یا فوردگرایی در ادبیات مدیریت و کسب و کار، به سبک مدیریت کارخانجات خودروسازی فورد و نگرش حاکم بر آن مجموعه در اوایل قرن بیستم میلادی اشاره دارد.

در آن زمان، کارخانجات فورد یکی از موفق‌ترین خودروهای تاریخ خود یعنی فورد تی (Ford T) را عرضه کردند که خود این کار و حاشیه‌هایش هنوز جایگاه ویژه‌ای در تاریخ توسعه‌ی صنعت جهان دارند.

خط مونتاژ و تقسیم کار از جمله مفاهیمی هستند که در آن مقطع مطرح شدند. این‌که در یک کارخانه لازم نیست مثل کارگاه‌های سنتی، هر کس همه کار انجام دهد و مثلاً صفر تا صد مونتاژ خودرو را بلد باشد و بداند.

خط مونتاژ امکان تقسیم تخصصی کار را فراهم کرد و حالا کارگرانی وجود داشتند که مثلاً فقط در بستن چند پیچ موتور متخصص بودند و هر روز همان کار را تکرار می‌کردند.

فوردگرایی بسیار نزدیک به ایده‌های تیلور در مدیریت علمی است. با این تفاوت که تیلور بیشتر روی کارگاه‌های کوچک و معادن کار کرده بود و این‌بار، افزایش راندمان تولید در قالب کارخانه و خط تولید مورد توجه قرار می‌گرفت.

به همین علت، زیاد می‌شنوید که می‌گویند: «فوردیسم، همان تیلوریسم است که پایش به کارخانه‌های بزرگ و خطوط تولید باز شده است.»

ویژگی دیگر فوردیسم این بود که به خاطر اقتصادی بودن و استفاده از مزایای صرفه به مقیاس، بر یکنواختی و یکسان بودن محصولات (و تنوع نداشتن آن‌ها) تأکید می‌شد.

به همین علت اصطلاح فوردیسم گاهی به معنای «تولید انبوه بدون ایجاد تمایز» به‌کار می‌رود. جمله‌ی معروف فورد را هم سندِ این ادعا می‌آورند که می‌گفت: «هر رنگی از فورد T بخواهید به شما می‌دهیم، به شکل این‌که مشکی بخواهید.»

فوردیسم در بسیاری از متن‌ها و سخنرانی‌ها، با بار معنایی منفی به‌کار می‌رود. یعنی به عنوان نگرشی که حاضر است به هر قیمت و تحت هر شرایط، خروجی و عملکرد اقتصادی را افزایش دهد و انسان‌‌ها را هم درست مانند آچار و انبردست می‌بیند و از جنبه‌های انسانی آن‌ها صرف‌نظر می‌کند.

این نقد بر این پایه این آموزه‌ی مدیریت منابع انسانی شکل گرفته تنوع فعالیت‌ها می‌تواند محیط کار را بسیار قابل‌تحمل‌تر و دوست‌داشتنی‌تر کند و حتی به فرض این‌که تمرکز روی یک فعالیت بسیار کوچک، بتواند کارایی را افزایش دهد، هم‌چنان این نگرش ماشینی و مکانیکی به کارگران، انسانی و قابل‌پذیرش نیست.

فوردیسم یا فوردگرایی چیست؟ نمایی از کارخانه فورد

سازمان همکاری اقتصادی و توسعه (OECD) چیست؟

سازمان همکاری اقتصادی و توسعه یا Organization for Economic Co-operation and Development که به صورت مخفف OECD نامیده می‌شود در سال ۱۹۶۱ میلادی تاسیس شده است.

این سازمان قبل از آن هم وجود داشت. اما صرفاً‌ برای توسعه اقتصادی اروپا فعالیت می‌کرد و نام آن OEEC بود. OEEC از حروف اول کلمات Organization for European Economic Cooperation ساخته شده است.

OEEC با هدف بازسازی اروپا بعد از جنگ جهانی دوم تشکیل شد. اما با گسترش حوزه‌ی فعالیت‌های خود به کشورهای غیراروپایی از جمله کانادا، مکزیک، ژاپن، کره، دانمارک، نروژ، ترکیه و آمریکا، اساسنامه آن اصلاح شد و نام آن به OECD تغییر پیدا کرد.

در حال حاضر این سازمان، ۳۵ عضو دارد و شاید برای شما جالب باشد که کشور چین، با وجودی که با این سازمان همکاری می‌کند، عضو OECD نیست (+).

کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی و توسعه، زمینه فعالیت خود را بسیار گسترده تعریف کرده‌اند. از جمله ماموریت‌های OECD می‌توان به کمک به ثبات اقتصادی، زمینه سازی برای رشد اقتصادی و دموکراسی و ارتقاء رفاه اجتماعی در کشورهای عضو اشاره کرد (+).

آمارها و گزارش‌های سازمان همکاری اقتصادی و توسعه، معتبر محسوب می‌شوند و به تایید کشورهای عضو می‌رسند.

همچنین تعریف‌ها و قراردادها و چارچوب‌هایی که برای واژه‌های مربوط به اقتصاد و کارآفرینی توسط این سازمان مطرح می‌شود، در کتاب‌های علمی و فضای آکادمیک هم مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بنابراین در فضای کارآفرینی و مدیریت، زیاد پیش می‌آید که بخوانید یا بشنوید که تعریف یک واژه بر اساس پیشنهاد OECD مورد استفاده و استناد قرار می‌گیرد.

دفتر مرکزی OECD در پاریس

دفتر مرکزی OECD در پاریس (منبع عکس)

چند نکته دربارهٔ OECD

OCED نقش مهمی در شکل دادن اولیه و ترویج بحث سواد مالی داشته است. ما این موضوع را در درس سواد مالی در متمم شرح داده‌ایم.

ما در متمم در تعریف بعضی اصطلاحات و مفاهیم از تعاریف پیشنهادی OECD استفاده کرده‌ایم. از جمله در:

مجمع جهانی اقتصاد (اجلاس داووس) چیست؟

مجمع جهانی اقتصاد (به انگلیسی: World Economic Forum) در سال ۱۹۷۱ توسط یک استاد آلمانی الاصل حوزه‌ی کسب و کار به اسم کلاوس مارتین شواب (Klaus Martin Schwab) که در دانشگاه ژنو تدریس می‌کرد، تاسیس شده است.

از آنجا که جلسات این مجمع در داووس (Davos) سوییس برگزار می‌شود، عموماً در رسانه‌ها با عنوان اجلاس داووس مورد اشاره قرار می‌گیرد.

موقعیت جغرافیایی داووس روی نقشه کشور سوییس - محل برگزاری اجلاس داووس یا مجمع جهانی اقتصاد

مجمع جهانی اقتصاد یک سازمان غیرانتفاعی ثبت شده در سوییس است که می‌کوشد با ایجاد تعامل میان رهبران بزرگ سیاسی، اقتصادی و صنعتی جهان، به تسریع مسیر توسعه در سطح جهانی، منطقه‌ای و صنعتی کمک کند.

داووس همواره کوشیده است نام خود را با تحول و تغییر و آینده همراه و مترادف نشان دهد.

پیش بینی و ارزیابی ریسک‌های موجود در توسعه جهان، پیش بینی #سناریوهای تحول در آینده‌ی جهان و توسعه استراتژی های توسعه اقتصادی پایدار در جهان، از جمله مواردی است که مجمع جهانی اقتصاد در بیانیه ماموریت خود مطرح کرده و مورد توجه قرار داده است.

کلاوس مارتین شواب، در نخستین سالهای تاسیس مجمع جهانی اقتصاد، معمولاً از رهبران اقتصادی اروپای غربی برای شرکت در این مجمع دعوت می‌کرد.

اگر چه بعداً رهبران سیاسی و اقتصادی و اجتماعی از سراسر جهان، به این مجمع دعوت شدند و عملاً مجمع جهانی اقتصاد واقعاً شکلی جهانی به خود گرفت.

در حال حاضر، علاوه بر ماموریت‌های اولیه، مواردی مانند تروریسم، منابع جهانی آب، بهداشت و سلامت نیز معمولاً در دستور کار اجلاس داووس قرار می‌گیرد.

[مطلب مرتبط: آیا چین رهبر اقتصاد جهانی می‌شود؟]

[مطلب مرتبط: بحث فرصت‌ها و تهدیدهای تکنولوژی‌های نوین در داووس]

نفتا چیست؟ (NAFTA) – توافق / پیمان تجارت آزاد آمریکای شمالی

نفتا (NAFTA) مخفف عبارت North American Free Trade Agreement است که آن را قرارداد یا پیمان تجارت آزاد آمریکای شمالی هم می‌نامند.

پیمان نفتا، یک توافق سه جانبه است که بین ایالات متحده آمریکا، کانادا و مکزیک منعقد شده.

هدف از توافق نفتا، حذف تدریجی موانع مبادلات تجاری بین آمریکا، مکزیک و کانادا (در یک بازه‌ی زمانی پانزده ساله) بوده است.

مرور کوتاهی به تاریخچه نفتا

پیمان تجارت آزاد آمریکای شمالی یا نفتا، از آغاز سال ۱۹۹۴ (زمان کلینتون) اجرایی شد و قرار شد جایگزین پیمان ضعیف‌تر و دوجانبه‌ای باشد که قبلاً بین آمریکا و کانادا وجود داشت. البته چارچوب اولیه‌ی نفتا از سال ۱۹۸۷ و در زمان رونالد ریگان در حال تدوین و تنظیم بود.

قبل از فعال شدن نفتا، انتقادات متعددی به توافق تجارت آزاد آمریکای شمالی وجود داشته که تعداد زیادی از آنها بر بحث اثرات زیست محیطی و همچنین اثرات منفی بر روی اشتغال در آمریکا تاکید داشتند.

به همین علت، در کنار توافق نفتا، دو توافق جانبی هم برای اجتناب از اثرات منفی مذکور منعقد شد.

[ مطلب مرتبط: تفاوت توافق نامه و تفاهم نامه چیست؟ ]

دفاع دولت آمریکا از نفتا

دولت آمریکا همواره از منافع نفتا برای این کشور صحبت کرده است (+).

از جمله اینکه برای تعداد زیادی از ایالت‌های آمریکا، مکزیک و کانادا جزو مقاصد مهم صادراتی هستند و حذف موانع تجاری، می‌تواند فرصت‌های شغلی بیشتر و رونق اقتصادی برای کسب و کارهای آمریکایی ایجاد کند.

آمارها و برآوردها هم نشان می‌دهد که تولید ناخالص داخلی هر سه کشور در اثر توافق نفتا، افزایش داشته است.

انتقادات به نفتا

واقعیت این است که نفتا همزمان با ایجاد فرصت برای افزایش صادرات آمریکا، فضا برای انتقال زیرساخت‌های تولیدی به مکزیک را هم فراهم کرده است.

به عبارتی، شغل‌های زیادی در مکزیک ایجاد شده‌اند که مردم در حالت عادی معتقد بودند که می‌توانستند در آمریکا ایجاد شوند (مثلاً تولید خودرو فورد).

از سوی دیگر، شغل‌های جایگزین دیگری در صنایع دیگر آمریکا، به واسطه‌ی نفتا به وجود آمده.

بنابراین، به سادگی نمی‌توان در مورد اثرات مثبت یا منفی نفتا بر اشتغال در آمریکا صحبت کرد و بیشتر نظرات و صحبت‌ها، بر پایه‌ی تحلیل‌های شخصی (یا سازمانی) استوار است.

مطرح‌ترین منتقد نفتا، آخرین رییس جمهور آمریکا (دونالد ترامپ)‌ است که لغو یا مذاکره مجدد در مورد نفتا را در میان وعده‌های انتخاباتی‌اش مطرح کرد و پیشنهاد کرد که مالیات سنگین بر روی محصولات وارداتی از مکزیک وضع شود.

با توجه به اینکه ایجاد شغل در مکزیک از طریق محصولات وارداتی، بسیار واضح و قابل مشاهده است و شغل‌های غیرمستقیم ایجاد شده در آمریکا، برای مردم چندان قابل درک یا قابل سنجش نیست، این دیدگاه او در میان مردم عادی طرفداران زیادی نیز داشته است.

مخالفت ترامپ با نفتا و معاهده‌های مشابه در حدی جدی است که این دیدگاه مطرح شده که شاید به زودی چین، در غیاب آمریکا، رهبری اقتصاد آزاد جهانی را در اختیار بگیرد.