آیا برندگان جایزه نوبل بعد از دریافت جایزه افت می‌کنند؟

اخیراً مقاله‌ای در Science منتشر شد که در آن گفته شده بود «برندگان جایزهٔ نوبل بعد از دریافت جایزهٔ نوبل افت می‌کنند.» معیار افت هم، نوآوری‌های تازه، تعداد ارجاعات و تعداد مقالات عنوان شده بود (+).

نتیجهٔ این مقاله به علت عنوان جذاب آن در بسیاری از نشریات فارسی هم عیناً ترجمه و منتشر شد (+/+/+/+/+). البته پژوهشگران اصلی برای سلب مسئولیت، تأکید کرده بودند که این پژوهش به معنای رابطهٔ علّی نیست. اما چنین جمله‌هایی برای مخاطب رسانه‌های عمومی سنگین است و معمولاً در ترجمه حذف می‌شود (حتی اگر هم حذف نشود، معمولاً درک نمی‌شود).

برندگان جایزه نوبل

حتی قبل از بررسی متودولوژیک چنین مقالاتی، نکتهٔ مهمی وجود دارد که نباید از نظر دور بماند. نکته‌ای که اتفاقاً یکی از برندگان جایزه نوبل یعنی دنیل کانمن آن را در کتاب تفکر سریع و آهسته بیان کرده و بعداً جان ملودینو با شرح و بسط بیشتر و زبان ساده‌تر و جذاب‌تر در کتاب بازی بخت تکرار کرده است.

وقتی فردی عملکرد بسیار بالایی از خود نشان می‌دهد، پس از آن از نظر آماری، احتمال این‌که عملکرد کمتری نشان دهد بیشتر است. وقتی شما بهترین رکورد پیاده‌روی روزانهٔ عمرتان را ثبت می‌کنید، احتمال این‌که در هفتهٔ آینده متوسط پیاده‌روی‌تان کمتر از رکوردتان باشد، بیشتر از آن است که دوباره رکورد خود را بشکنید.

طبیعی است برندگان جایزه نوبل زحمت بسیار زیادی کشیده‌اند تا به این جایزه رسیده‌اند و معمولاً مقالات بسیار پرارجاعی داشته‌اند که یکی از معیارهای تأثیرگذاری‌شان محسوب شده است. این که از نظر آماری پس از نوبل نتوانند همان سطح را حفظ کنند، یک واقعیت واضح آماری است.

در این زمینه دو درس در متمم وجود دارد که مرورشان می‌تواند مفید باشد:

کتاب بازی بخت

از مطالعات آماری لزوماً نمی‌توان نظریه علمی استخراج کرد

نشر این نوع خبرها یک نکتهٔ دیگر را هم یادآوری می‌کند: درست است که نشریات عمومی از مطالب علمی برای افزایش جذابیت مطالب و تنوع بخشیدن به محتوای خود استفاده می‌کنند، اما نباید فراموش کرد که نهایتاً هدف نهایی بحث‌های علمی چنین نشریاتی هم‌چنان تفریح و سرگرمی – بدون اعتبارسنجی نتایج و ارزیابی متودولوژی – است. بنابراین یکی از مهم‌ترین اقدام‌های علمی که یک فرد علاقمند به علم می‌تواند در رسانه‌های عمومی انجام دهد این است که مطالب علمی نشریات عمومی را نخواند.

#تفکر نقاد

کارل فردیناند براون کیست؟

فردیناند براون که نام کامل او کارل فردیناند براون (Karl Ferdinand Braun) است، در نیمه‌ی قرن نوزدهم (۱۸۵۰) به دنیا آمد و در سال ۱۹۱۸ فوت کرد.

این دانشمند آلمانی به علت توسعه‌ی تکنولوژی ارتباط بیسیم، در سن ۵۹ سالگی موفق به دریافت جایزه نوبل در رشته فیزیک شد.

کارل فردیناند براون برنده جایزه نوبل فیزیک

او دکترای فیزیک خود را از دانشگاه برلین دریافت کرد و چند سال نیز در دانشگاه استراسبورگ مشغول تدریس بود.

قبل از فردیناند براون، سیستم رادیویی که توسط مارکونی اختراع شده بود مورد استفاده قرار می‌گرفت. سیستم مارکونی قابلیت مخابره اطلاعات در قالب امواج رادیویی با برد حدود ۱۵ کیلومتر را داشت.

اما کارل فردیناند براون، به این نتیجه رسید که قرار گرفتن آنتن در مدار قدرت سیستم رادیویی، به علت مشکلات متعدد از جمله اختلال امواج، برد آن را کوتاه می‌کند.

براون با جدا کردن آنتن از اصل مدار و ارسال امواج به صورت القایی برای آنتن، توانست برد آنتن‌های مخابراتی را به طرز چشم‌گیری افزایش دهد. در حدی که می‌توان گفت بدون اختراع او، رادیو و تلویزیون و بسیاری از ابزارهای ارتباطی امروزی وجود نداشتند.

براون البته اختراعات متعدد دیگری هم داشته است که اسیلوسکوپ پرتو کاتدی، صرفاً یکی از آنهاست.

امروزه در دنیای مدیریت و نظریه سیستم ها و تفکر سیستمی، کارل فردیناند براون را بیشتر به خاطر ابداع واژه‌ی Feedback یا بازخورد یا بازخور یا بازخوران می‌شناسند.

اصطلاح فیدبک یا بازخورد را او هنگام مطالعه روی سیستمهای رادیویی ابداع کرد. منظورش هم این بود که برخی از خروجی‌های سیستم، به صورت ناخواسته – و نامطلوب – دوباره خوراک خود سیستم می‌شوند و نویز و اغتشاش ایجاد می‌کنند.

این اصطلاح بعداً توسط راس اشبی – از دانشمندان پیش‌تاز در نظریه سیستمها – ترویج و فراگیر شد.

هری مارکوویتز (Harry Markowitz)

هری مارکوویتز یک اقتصاددان آمریکایی و متخصص نظریه های مالی است که در سال ۱۹۹۰ جایزه نوبل را در رشته اقتصاد دریافت کرده است.

او جایزه نوبل خود را به خاطر نظریه هایش در زمینه ریسک و بازده در بازار بورس و ارزیابی سهام و اوراق قرضه شرکتها دریافت کرده است.

نظریه پورتفولو با کارهای هری مارکوویتز گام بزرگی به پیش برداشته و به همین علت او را مبدع نظریه مدرن پورتفولیو یا Modern Portfolio Theory می‌دانند.

هری مارکوویتز - اقتصاددان آمریکایی و بنیان گذار نظریه مدرن پورتفولیو در ارزیابی سهام شرکتها

مارکوویتز در دانشگاه شیکاگو درس خوانده و چند سال به عنوان محقق در سازمان رند (Rand Corporation) فعالیت کرده است.

این سازمان، مجموعه‌ای غیرانتفاعی است که ابتدا توسط شرکت هواپیمایی داگلاس برای نیروی هوایی آمریکا تاسیس شد و اکنون با بودجه دولتی اداره می‌شود و صدها متخصص بزرگ را به خدمت می‌گیرد تا با مطالعه و تحقیق، به کیفیت خط مشی گذاری و بهبود سیاست‌های کلان دولت کمک کنند.

همچنین همکاری با مرکز تحقیقات شرکت IBM و تدریس در دانشگاه شهر نیوریوک و همکاری تحقیقاتی با دانشگاه کالیفرنیا سن دیه گو، جزو سوابق کاری او محسوب می‌شود.

مارکوویتز همچنین یک زبان برنامه نویسی به نام Simscript طراحی کرده که برای تحلیل‌های اقتصادی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

جایزه نوبل چیست؟ نکاتی درباره تاریخچه جایزه نوبل

جایزه نوبل (به انگلیسی: Nobel Prize) بر اساس وصیتنامه آلفرد نوبل که در سال ۱۸۹۵ تنظیم شده است، به افرادی که در زمینه های مشخصی پیشتاز بوده‌اند، اهدا می‌شود.

در حال حاضر، حوزه های اصلی جایزه نوبل به شرح زیر است:

  • جایزه نوبل ادبیات
  • جایزه نوبل شیمی
  • جایزه نوبل فیزیک
  • جایزه نوبل اقتصاد
  • جایزه صلح نوبل
  • جایزه نوبل پزشکی

تاریخچه جایزه نوبل

تعداد جوایز نوبل اهدا شده

از سال ۱۹۰۱ تا ۲۰۱۵ مجموعاً ۵۷۳ جایزه نوبل به شرح زیر اهدا شده است (+):

  • ۱۰۹ جایزه نوبل فیزیک مجموعاً به ۲۰۱ نفر
  • ۱۰۷ جایزه نوبل شیمی مجموعاً به ۱۷۲ نفر
  • ۱۰۶ جایزه نوبل پزشکی مجموعاً به ۲۱۰ نفر
  • ۱۰۸ جایزه نوبل ادبیات مجموعاً‌ به ۱۱۲ نفر
  • ۹۶ جایزه صلح نوبل به ۱۳۹ شخص حقیقی و حقوقی
  • ۴۷ جایزه نوبل اقتصاد مجموعاً‌ به ۷۶ نفر

طی دهه‌های اخیر، در اکثر سالها جوایز به بیش از یک نفر تعلق گرفته است.

البته طبق خط مشی بنیاد نوبل، هیچ جایزه ای به بیش از سه نفر تعلق نمی‌گیرد.

مواردی که جایزه نوبل اهدا نشده

جایزه نوبل در مجموع تا کنون ۴۹ مرتبه اهدا نشده که عموماً به سالهای جنگ جهانی اول و جنگ جهانی دوم باز می‌گردد.

مورد تاریخی: جایزه صلح نوبل در سال مرگ گاندی هم اعطا نشد. این کار عملاً به جبران خطای نوبل در حذف گاندی از کاندیداهای سالهای قبل انجام شد.

مطالعه بیشتر: گاندی، جایزه صلح نوبل و درس‌هایی برای ما

کدام رشته جایزه نوبل ندارد؟

وقتی جایزه نوبل فقط در شش رشته اعطا می‌شود، طبیعتاً ده‌ها و صدها رشته وجود دارند که در آن‌ها نوبل اعطا نمی‌شود. اما معمولاً چیزی که توجه مردم را جلب می‌کند این است که چیزی به نام نوبل ریاضی وجود ندارد. نوبل خواسته بود جایزه‌اش در حوزه‌هایی اهدا شوند که به شکل مستقیم به پیشرفت بشر کمک می‌کنند و متأسفانه این تصور سنتی وجود داشت (و هنوز هم وجود دارد) که ریاضیات از چنین ظرفیتی برخوردار نیست.

اگر بحث دربارهٔ کارکرد ریاضی برایتان جذاب است، می‌توانید درس دفاعیه یک ریاضیدان را که به عنوان بخشی از درس مسیر شغلی در متمم منتشر شده بخوانید.

تعداد زنان دریافت کننده جایزه نوبل

تا کنون ۴۸ زن موفق به دریافت جایزه نوبل شده‌اند که اگر تعداد کل اشخاص حقیقی دریافت کننده جایزه نوبل را در نظر بگیریم، این تعداد نزدیک به ۵.۵% کل دریافت کنندگان این جایزه است (+).

معادل جایزه نوبل در حوزه‌های دیگر

واقعیت این است که معادل‌سازی برای جوایز به معنای دقیق آن امکان‌پذیر نیست. اما متعارف است که جایزه فیلدز در ریاضیات و جایزه تورینگ در علوم کامپیوتر را در حد جایزه نوبل ارزشمند ارزیابی کنند.

برخی از برندگان جایزه نوبل اقتصاد

دنیل کانمن

جان نش

ریچارد تیلر

هری مارکوویتز

هربرت سایمون

البته ما در متمم به برخی دیگر از برندگان نوبل در سایر رشته‌ها نیز پرداخته‌ام. از جمله ایوان پاولوف (نوبل فیزیولوژی/پزشکی)، ویسواوا شیمبورسکا (نوبل ادبیات) و محمد یونس (مروّج ایدهٔ میکروبیزینس).

افت عملکرد برندگان جایزه نوبل

در گزارشی ادعا شده که عملکرد و خروجی برندگان جایزه نوبل پس از دریافت جایزه نوبل افت می‌کند. در سایت بامتمم مطلبی در این باره منتشر شده که می‌توانید آن را بخوانید:

آیا برندگان جایزه نوبل افت می‌کنند؟